Φυτοφάρμακα

Τα φυτοφάρμακα είναι ουσίες που προορίζονται για τον έλεγχο των παρασίτων, συμπεριλαμβανομένων των ζιζανίων. Ο όρος φυτοφάρμακα περιλαμβάνει όλα από τα ακόλουθα: ζιζανιοκτόνα, εντομοκτόνα (όπως ρυθμιστές ανάπτυξης εντόμων,τερμιτοκτόνα), νηματωδοκτόνα, μαλακιοκτόνα, ιχθυοκτόνα, πτηνοκτόνα, τρωκτικοκτόνα, βακτηριοκτόνα, εντομοαπωθητικά, απωθητικά ζώων, αντιμικροβιακά, μυκητοκτόνα, απολυμαντικά, και αποστειρωτικά.

Τα ζιζανιοκτόνα αντιπροσωπεύουν το 80% της χρήσης φυτοφαρμάκων, και προστατεύουν τα φυτά (και τις καλλιέργειες) από ζιζάνια, μύκητες ή έντομα. Γενικά, ένα φυτοφάρμακο είναι μια χημική ουσία ή βιολογικός παράγοντας (όπως ιός, βακτήριο ή μύκητας) που καταστέλλει, εξουδετερώνει, σκοτώνει ή απλά αποθαρρύνει τα παράσιτα. Τα στοχευόμενα παράσιτα μπορεί να είναι έντομα, φυτικά παθογόνα ζιζάνια, μαλάκια, πουλιά, θηλαστικά, ψάρια, νηματώδη (ασκαρίδες) και μικρόβια που φθείρουν την ιδιοκτησία, ενοχλούν, ή είναι φορείς μεταδοτικών ή μη νόσων. Τα φυτοφάρμακα έχουν οφέλη και ορισμένα μειονεκτήματα, όπως πιθανή τοξικότητα για τον άνθρωπο και άλλα είδη.

Εικόνα 1: https://www.efsyn.gr/kosmos/maties-ston-kosmo/oikologika/45038_fytofarmaka-o-toxikos-mas-ethismos

Συνέπειες στην υγεία

Μέχρι πρότινος, τα φυτοφάρμακα αντιμετωπίζονταν από την κοινή γνώμη και τους επιστήμονες, μόνο από τη θετική τους πλευρά. Όμως, κατά τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, διατυπώθηκαν έντονες ανησυχίες για τη δράση των φυτοφαρμάκων, αφού σε διάφορες περιοχές του πλανήτη εξαφανίσθηκαν ομάδες φυτών και ζώων, ενώ τα αποτελέσματα των διαφόρων επιστημονικών ερευνών έδειξαν τη βλαπτική τους επίδραση στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον.

Η αλόγιστη χρήση των φυτοφαρμάκων δημιουργεί πολλά προβλήματα στα διάφορα ζώα και φυτά, ρυπαίνει το έδαφος και τα υπόγεια ύδατα, διαταράσσει την ισορροπία του περιβάλλοντος και σε πολλές περιπτώσεις προκαλεί σοβαρές ή μόνιμες βλάβες στην ανθρώπινη υγεία ή επιφέρει ακόμη και το θάνατο.

Η ρύπανση του νερού

Τα φυτοφάρμακα είναι ενώσεις ιδιαίτερα σταθερές, γεγονός που αποδεικνύει η διατήρησή τους στο περιβάλλον για μεγάλα χρονικά διαστήματα ως και δεκάδες χρόνια. Ακόμη και αν διασπαστούν, τα προϊόντα αποδόμησής τους είναι ιδιαιτέρως τοξικά. Εξαιτίας αυτής της αντοχής τους έχει παρατηρηθεί ότι μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις. Σε πιγκουίνους και φώκιες της Ανταρκτικής βρέθηκαν υπολείμματα DDT το οποίο είχε χρησιμοποιηθεί χιλιόμετρα μακριά. Τα φυτοφάρμακα θεωρούνται ύποπτα και για την εξαφάνιση πολλών πληθυσμών θηλαστικών και πουλιών.

Η αντοχή τους στον χρόνο έχει αποτέλεσμα τη ρύπανση των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων. Στην Ελλάδα μέχρι στιγμής, τα υπολείμματα που ανιχνεύτηκαν στα δείγματα νερού δεν ξεπερνούσαν τα επιτρεπόμενα όρια. Σύμφωνα μάλιστα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στη χώρα μας μόνο το 12% του πληθυσμού καταναλώνει περιοδικά νερό με φυτοφάρμακα άνω του ορίου (0,1 μέρος ανά δισεκατομμύριο), όταν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες το ποσοστό φτάνει το 50% (Γαλλία).

Οι παρενέργειες στα όργανα κι τα συστήματα

α) Σύστημα ενδοκρινών αδένων: Τα φυτοφάρμακα φαίνεται ότι επηρεάζουν τη λειτουργία των ενδοκρινών αδένων. Έχουν την ικανότητα να προκαλέσουν δέσμευση των υποδοχέων των ορμονών, με αποτέλεσμα αυτές να μην μπορούν να δράσουν στα όργανα «στόχους».

β) Γεννητικό σύστημα: H έκθεση στα φυτοφάρμακα μπορεί να σχετίζεται με: διαταραχές του καταμήνιου κύκλου, μειωμένη γονιμότητα, αυτόματες αποβολές, πρόωρο τοκετό θνησιγενών εμβρύων, γέννηση βρεφών με συγγενείς ανωμαλίες και εκδήλωση αναπτυξιακών ανωμαλιών στα παιδιά.

γ) Νευρικό σύστημα: Πολλά φυτοφάρμακα είναι νευροτοξικά. Η μακροχρόνια χρήση τους μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση διαταραχών της μνήμης, της συγκέντρωσης και του προσανατολισμού. Τα εν λόγω χημικά παρασκευάσματα μπορούν επίσης να προκαλέσουν: κατάθλιψη, ευερεθιστότητα, σύγχυση, κεφαλαλγίες, διαταραχές του λόγου, εφιάλτες, υπνοβασία, πάρκινσον κ. α.

δ) Ανοσοποιητικό σύστημα: Μερικές κατηγορίες φυτοφαρμάκων (εντομοκτόνα) είναι περισσότερο τοξικές στο ανοσοποιητικό σύστημα, το οποίο καταστέλλουν, με αποτέλεσμα την ελάττωση της άμυνας του οργανισμού και την αδυναμία δράσης του εναντίον των καρκινικών κυττάρων, τα οποία δυνατόν να εμφανισθούν στον ανθρώπινο οργανισμό.

ε) Αναπνευστικό σύστημα: Μελέτες σε ενήλικες αγρότες και εργάτες ψεκασμών έδειξαν ότι τα φυτοφάρμακα προκαλούν αναπνευστικά προβλήματα.

στ) Δέρμα: Είναι γνωστό ότι τα φυτοφάρμακα προκαλούν δερματίτιδες

ζ) Νεφρά - Ήπαρ: Μελέτες σε γεωργούς, κατά την περίοδο των ψεκασμών, έχουν δείξει επιβάρυνση της νεφρικής λειτουργίας, καθώς επίσης και διαταραχή της ηπατικής λειτουργίας

η) Ανάπτυξη κακοήθων νεοπλασιών: Τα φυτοφάρμακα, λόγω της βλαπτικής τους επίδρασης στο ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού, μπορούν να συντελέσουν στην ανάπτυξη ορισμένων μορφών καρκίνου. Μελέτες έχουν δείξει ότι τα ευρείας χρήσης φυτοφάρμακα σχετίζονται με αυξημένα ποσοστά καρκίνου: του αίματος 

Μέτρα προφύλαξης

 Αποφυγή επαφής των φυτοφαρμάκων με τα τρόφιμα ή με άλλα αντικείμενα καθημερινής χρήσης (εφημερίδες, ρούχα, παιγνίδια κ.α.).

 Η αποθήκευσή τους πρέπει να γίνεται σε ιδιαίτερα απομονωμένο και καλώς αεριζόμενο χώρο, ο οποίος πρέπει να είναι κλειδωμένος.

 Λήψη μέριμνας από τους γεωργούς, κατά τους ψεκασμούς, ώστε το φάρμακο να μην έλθει σε άμεση επαφή με το δέρμα, τα μάτια ή το αναπνευστικό σύστημα (χρήση: ειδικής αδιάβροχης στολής, γαντιών, μάσκας, μποτών).

 Η προετοιμασία του διαλύματος πρέπει να γίνεται σε ανοικτό υπαίθριο χώρο.

 Οι γεωργοί δεν πρέπει να καπνίζουν, να τρώνε ή να πίνουν, όσο διάστημα ασχολούνται με την προετοιμασία του διαλύματος ή τον ψεκασμό.

 Ο ψεκασμός πρέπει να γίνεται τις κατάλληλες ώρες της ημέρας και κατά τη φορά του ανέμου, καθώς και με τις δόσεις που αναγράφονται στην ετικέτα.

 Συγκέντρωση των άδειων σακουλιών, που περιείχαν το φάρμακο, και φροντίδα για την κατάλληλη αποκομιδή τους. Πλύση, με νερό και κατάλληλο απορρυπαντικό, των εργαλείων και των δοχείων πουχρησιμοποιήθηκαν, καθώς επίσης και του ειδικού εξοπλισμούπροστασίας. και

 Πλύσιμο του σώματος των γεωργών και αλλαγή ρούχων.

 Σε περίπτωση δηλητηρίασης (εκδήλωση συμπτωμάτων), κατά τηδιάρκεια του ψεκασμού, απαιτείται άμεση παύση της εργασίας, απομάκρυνση από το χώρο και αναζήτηση ιατρικής βοήθειας στο πλησιέστερο Κέντρο Υγείας.

πηγή: https://www.tovima.gr/2008/11/24/archive/poso-mas-blaptoyn-ta-fytofarmaka/)

Σάββας Χατζηγεωργιάδης (μαθητής Β Γεωπονίας)