Τα ποτάμια των Γρεβενών

 

 Βενέτικος

Ο Βενέτικος (και Βελονιάς) είναι ποταμός της Μακεδονίας του νομού Γρεβενών. Είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραπόταμους του Αλιάκμονα. Πηγάζει από τους ορεινούς όγκους του Σμόλικα, της Βασιλίτσας, του Όρλιακα και της Βάλια Κάλντα και ρέει ανατολικά. Λίγο νοτιότερα των Γρεβενών ρέει μέσα από κατακόρυφους κροκαλοπαγείς βράχους και σχηματίζει τις περίφημες Πύλες του Βενέτικου. Στην συνέχεια ρέει ανατολικότερα και συμβάλλει στον Αλιάκμονα κοντά στο χωριό Αγάπη. Στο μεγαλύτερο διάστημα του χρόνου τα νερά του έχουν έντονο γαλαζοπράσινο χρώμα, εκτός από τις περιόδους έντονων βροχοπτώσεων οπότε τα νερά του γεμίζουν λάσπη από τους παρακείμενους χείμαρρους. Ο ποταμός προσφέρεται για δραστηριότητες όπως ράφτινγκ και καγιάκ.

Τα γεφύρια του Βενέτικου

Ο Βενέτικος φημίζεται για τα πέτρινα τοξωτά γεφύρια του. Οι όχθες του γεφυρώνονταν στο παρελθόν από 19 γεφύρια από τα οποία σώζονται τα περισσότερα. Πιο γνωστά είναι το γεφύρι του Αζίζ Αγά, κοντά στο χωρίο Τρίκωμο και το γεφύρι της Πορτίτσας κάτω από το χωριό Σπήλαιο. Το γεφύρι του Αζίζ Αγά είναι το μεγαλύτερο μονότοξο γεφύρι της Μακεδονίας και το τρίτο μεγαλύτερο της Ελλάδας, μετά το γεφύρι της Πλάκας στον Άραχθο και το γεφύρι της Κόνιτσας στον Αώο. Χτίστηκε γύρω στο 1727 μ.Χ. και το όνομά του οφείλεται σ' εναν Τούρκο Αγά που υπήρξε χρηματοδότης του Το γεφύρι της Πορτίτσας βρίσκεται στην είσοδο του ομώνυμου φαραγγίου κάτω από το χωριό Σπήλαιο. Χτίστηκε γύρω στο 1743 και το μήκος τόξου του είναι 13 μέτρα.  

Γρεβενίτης

                     

Το μικρό ποτάμι γύρω από το οποίο χτίστηκε η πόλη των Γρεβενών παραμένει, παρά την υποβάθμιση του από τους ανθρωπογενείς παράγοντες, ένας υδάτινος δίαυλος που δίνει ζωή στην άγρια ζωή της περιοχής. Ο Γρεβενίτης ονομαζόταν παλιότερα Αυλίτης, από την παλιά ονομασία των Γρεβενών «Αυλαίς», που σημαίνει τον προσωρινό καταυλισμό των ταξιδιωτών, καθώς η περιοχή υπήρξε διαχρονικός σταθμός μεταξύ Ιωαννίνων και Κοζάνης-Θεσσαλονίκης. Η ετυμολογία των λέξεων Γρεβενά και Γρεβενίτης προέρχεται είτε από το λατινικό «grαvίs» που σημαίνει δυσχερής, ανώμαλος, είτε από το σλαβικό «greben» που σημαίνει τραχύ και απότομο τόπο. Ο Γρεβενίτης αναφέρεται και ως Γρεβενιώτικος ή Γρεβενιώτικο ποτάμι. Ο βασικός ρους του ποταμού ξεκινάει δυτικά της πόλης των Γρεβενών κοντά στη περιοχή της Καληράχης. Το ποτάμι κατευθύνεται από τα δυτικά προς τα ανατολικά, περνάει ανάμεσα από τα χωριά Οροπέδιο και Κάστρο, όπου βρίσκεται το πέτρινο γεφύρι του Κάστρου, και μετά από όμορφους μαιανδρισμούς ανάμεσα στους λόφους μπαίνει στα Γρεβενά. Στα νότια της πόλης συναντιέται με τον Δοξανίτη που είναι ο μεγάλος παραπόταμος του Γρεβενίτη και ο οποίος έρχεται από τα δυτικά-νοτιοδυτικά και την περιοχή των Μαυραναίων. Μετά τη συνάντηση τους, ο Γρεβενίτης συνεχίζει προς τα ανατολικά και μετά από 9 χλμ. εκβάλλει στον Αλιάκμονα. Το συνολικό μήκος του ποταμού φτάνει τα 25 χλμ., ενώ του Δοξανίτη τα 11 χλμ. Ο όμορφος μικρός ποταμός των Γρεβενών, αλλά και ο παραπόταμος του, έχουν επιβαρυνθεί σημαντικά από τα αστικά λύματα της πόλης και από την απόθεση μπάζων στις κοίτες τους και ακόμα και σήμερα η κατάσταση δεν είναι καλή. Εντούτοις ο ποταμός διατηρεί ακόμα ακμαία πολλά σημεία του, προσελκύοντας ενδιαφέροντα είδη της πανίδας, και απλά περιμένει να αναδείξει την ομορφιά και την οικολογική του αξία με την κατάλληλη διαχείριση.

Στις όχθες του Γρεβενίτη υψώνονται σκλήθρα, λεύκες, ιτιές, φράξοι, βάτοι, αγριοκαλαμιές και αγριοτριανταφυλλιές. Στους γύρω λόφους αναπτύσσονται όμορφα και πυκνά δάση βελανιδιών. Κοντά στο ποτάμι μπορεί κανείς να συναντήσει πολλά ενδιαφέροντα είδη της χλωρίδας των Γρεβενών. Από αυτά ξεχωρίζουν η Digitalis grandiflora, ο Petasites hybridus, το υδροχαρές Lythrum salicaria, η Agrimonia eupatoria, η Lactuca saligna, το Delphinium fissum, το Anthericum liliago, το αγριόσκορδο Allium amethysticum, ο κρόκος Crocus sieberi, η Primula vulgaris, το αγριογαρύφαλλο Dianthus deltoides degenii, η Actaea spicata, ο Stachys scardica, η Scutellaria columnae, το Nasturtium officinale, ο Erigeron acer, η Malva sylvestris, ο κονβόλβουλος Convolvulus holosericeus, η Mentha aquatica, κ.ά.

Ο Γρεβενίτης συγκεντρώνει στις όχθες του πολλά είδη της ορνιθοπανίδας. Ο ποταμός είναι πολύ σημαντικός για τις αποικίες των σταχτοτσικνιάδων που βρίσκονται κοντά στο χωριό Καλαμίτσι, λίγο πριν τον Αλιάκμονα. Μέσα στη πόλη μπορεί κανείς να δει στη κοίτη του ποταμού νερόκοτες, σταχτοσουσουράδες και νεροκότσυφες. Από τα αρπακτικά στην περιοχή εμφανίζονται γερακίνες, χειμωνόκιρκοι, φιδαετοί, σφηκιάρηδες, ξεφτέρια, βραχοκιρκίνεζα, μπούφοι, χουχουριστές και κουκουβάγιες. Η υπόλοιπη ορνιθοπανίδα περιλαμβάνει είδη, όπως γυδοβύζια, φάσσες, διάφορους δρυοκολάπτες, δεντροσταρήθρες, αετομάχους, σταχτοκεφαλάδες, κάργιες, πολλές κίσσες, τσίχλες, γερακότσιχλες, θαμνοτσιροβάκους, δεντροφυλλοσκόπους, αιγίθαλους, νεροκελάδες, τσιχλοποταμίδες, κοκκινολαίμηδες, κοκκοθραύστες, σιρλοτσίχλονα, χρυσοβασιλίσκους, τρυποφράχτες, μαυρολαίμηδες, γαλαζοπαπαδίτσες, καστανοπαπαδίτσες, μελισσοφάγους, όμορφες χαλκοκουρούνες, κ.ά.

Η ερπετοπανίδα της περιοχής περιλαμβάνει είδη, όπως γραικοβάτραχους, βαλκανοβάτραχους, φρύνους, πρασινόφρυνους, κονάκια, πρασινόσαυρες, σαύρες της Ρούμελης, τοιχογουστέρες, νερόφιδα, σαΐτες, λαφιάτες, δεντρογαλιές και κοινές οχιές. Στα όμορφα δρυοδάση και στους λόφους που περιβάλλουν τον Γρεβενίτη ζούνε μεγάλα θηλαστικά, όπως αρκούδες και λύκοι. Η πανίδα των θηλαστικών συμπληρώνεται με αγριόγατους, αγριόχοιρους, νυφίτσες, κουνάβια, ασβούς, αλεπούδες, λαγούς, δασομυωξούς, δεντρομυωξούς και σκίουρους. Συχνά στο ποτάμι κάνει την εμφάνιση της η βίδρα. Παρά τη ρύπανση του ποταμού η ιχθυοπανίδα καταφέρνει να αντιστέκεται. Στον Γρεβενίτη ζούνε ευρωπαϊκά τσιρωνάκια (Alburnoides bipunctatus), μακεδονικοί ποταμοκέφαλοι (Squalius vardarensis), μαυροτσιρώνια (Pachychilon macedonicum), ποταμοσαλιάρες (Salaria fluviatilis), χέλια (Anguilla anguilla), τσιρώνια (Rutilus rutilus), θεσσαλόσιρκα (Alburnus thessalicus), πέστροφες (Salmo sp.), κ.ά.

        

Γεφύρι του Αζίζ Αγά

Το Γεφύρι του Αζίζ Αγά είναι το μεγαλύτερο πέτρινο γεφύρι της δυτικής Μακεδονίας.

Βρίσκεται στον ποταμό Βενέτικο, κοντά στο Τρίκωμο.'Εχει μήκος 75, πλάτος 3 και ύψος 15 μέτρα. Αποτελείται από τρεις καμάρες, με μέγιστη την κεντρική που απολήγει σε ελλειψοειδές τόξο, με άνοιγμα 30 μέτρων. Υπήρχε λίθινο στηθαίο κατά μήκος της γέφυρας. Πάνω από τα βάθρα της βόρειας και της νότιας πλευράς υπάρχουν ανακουφιστικά ανοίγματα, που λειτουργούν ως υπερχειλιστές. Κατασκευάστηκε τον 19ο αιώνα ή το 1727. Πήρε το όνομά του από τον Αζίζ Αγά, ο οποίος χρηματοδότησε την κατασκευή του.

     

Ο Αζιζ Αγάς ανέθεσε την κατασκευή σε φημισμένο πρωτομάστορα, αλλά εξ αιτίας του μεγάλου μήκους καί ύψους του, το γεφύρι παρουσίαζε δυσκολίες. Δύο φορές έπεσε η μεσαία καμάρα μετά την αφαίρεση των καλουπιών. Όταν οι σκαλωσιές καί τα καλούπια στήθηκαν για τρίτη φορά, ο Αζιζ Αγάς απείλησε τον πρωτομάστορα πως αν το γεφύρι πέσει γιά τρίτη φορά "θα του πάρει το κεφάλι". Την ώρα που αφαιρούταν καί τα τελευταία καλούπια, ο πρωτομάστορας έντρομος κατέφυγε στη "ράχη Σκύφτη", λίγο νότια του γεφυριού, κατά το Κηπουριό για ν' αποφύγει τις κυρώσεις αν το γεφύρι ξαναέπεφτε. Το γεφύρι όμως τη φορά αυτή στάθηκε όρθιο. Ο Αγάς κάλεσε κοντά του με έναν χωροφύλακα τον πρωτομάστορα, τον συνεχάρη και τον πλήρωσε.

 

Αλιάκμονας

Ποταμός της Δυτικής Μακεδονίας, ο μεγαλύτερος ποταμός της Ελλάδας, που βρίσκεται εξ ολοκλήρου σε ελληνικό έδαφος και έχει συνολικό μήκος 297 χλμ. Διασχίζει τους νομούς  Γρεβενών, Καστοριάς, Κοζάνης, Ημαθίας και Πιερίας. Δέχεται τα πλεονάζοντα νερά της λίμνης Καστοριάς καθώς και τα νερά των: Λιβαδοπόταμου, Στραβοπόταμου, Βέλα, Ντραμπουτιώτικου, Πραμορίτσα, Γρεβενιώτικου, Βενέτικου, Σταυροπόταμου, Εδεσσαίου, της στραγγιστικής τάφρου της λίμνης Γιαννιτσών. Εκβάλλει στον Θερμαϊκό κόλπο, λίγο νοτιότερα από τις εκβολές του Αξιού ποταμού δημιουργώντας ένα εκτεταμένο δέλτα πλούσιο σε χλωρίδα και πανίδα.

Στη Δυτική Μακεδονία σχηματίζεται από τη συμβολή, κοντά στο χωριό Μανιάκοι της Καστοριάς, των ποταμών Μπέλιτσα που πηγάζει από το όρος Βόιο και Ζέλοβο, που έχει τις πηγές του στο όρος Βαρνούντα. Στον νομό Γρεβενών οι παραπόταμοι που τον σχηματίζουν, Βενέτικος και Γρεβενίτης, πηγάζουν στα νοτιοδυτικά από την κοιλάδα Βάλια Κάλντα, τον Όρλιακα και τον Σμόλικα.

Πηγή: www.visit-grevena.gr/points-of-interest/rivers/

 

 Βιβλιογραφία:

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CE%B5%CE%BD%CE%AD%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%82

https://www.naturagraeca.com/ws/214,278,273,1,1,%CE%93%CF%81%CE%B5%CE%B2%CE%B5%CE%BD%CE%AF%CF%84%CE%B7%CF%82

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%B5%CF%86%CF%8D%CF%81%CE%B9_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%91%CE%B6%CE%AF%CE%B6_%CE%91%CE%B3%CE%AC

Πάκου Παναγιώτα

Μουζά Περιστέρα

Ντίνα Σοφία

Ρίγκου  Ιωάννα